Borstvoeding geven: De ultieme gids voor een goede start
Welkom in de magische, en soms best intense, wereld van borstvoeding. Je staat op het punt om een van de meest bijzondere banden op te bouwen die er bestaan.
Misschien voel je je een beetje overwhelmed, of juist super excited. Of allebei tegelijk. That's totally normal. Borstvoeding geven is een leerproces voor jou en je baby. Het is een dans die jullie samen leren.
Soms gaat die dans soepel, soms struikel je een beetje. En dat is oké.
Deze gids is je steuntje in de rug, je checklist en je vraagbaak. Geen ingewikkelde theorie, maar praktische tips om jullie een vliegende start te geven. Pak er een kop thee bij, je bent hier precies goed.
De eerste dagen: Colostrum en aanleggen
De allereerste melk die je lichaam maakt is goud waard. Letterlijk. Het heet colostrum, of biest.
Het is een dikke, kleverige vloeistof die vaak geel of oranje is.
Zie het als de eerste, krachtige vaccinatie voor je baby. Het zit boordevol antistoffen die je kleintje beschermen tegen ziektekiemen uit de buitenwereld. Je hoeft maar een kleine hoeveelheid te produceren, want de maag van een pasgeboren baby is nog zo groot als een kers.
Wat is colostrum?
Elke druppel is er een. Colostrum is de ultieme beschermingsboost. Het bevat een hoge concentratie antistoffen (IgA) die de nog maagdarmkanaal van je baby beschermen. Het werkt als een beschermlaagje van binnenuit.
Het is dus veel meer dan alleen voeding; het is pure geneeskunde van moeder natuur. Colostrum bevat hoge concentraties antistoffen (IgA) om de darmen te beschermen (bron: La Leche League).
Goed aanleggen is het toverwoord. Doe je dit niet, dan kan het pijn doen en krijgt je baby niet genoeg melk.
De juiste aanleghouding
Zorg dat je comfortabel zit of ligt, met kussens in je rug. Je baby moet dicht bij je zijn, met zijn buikje tegen jouw buik. Zijn hoofdje en nekje moeten in een rechte lijn liggen, niet gedraaid.
Zijn neusje wijst richting je tepel. Wacht tot hij zijn mond wijd opent, als een geeuw, en haal je baby dan in één soepele beweging naar je borst toe.
Zijn mond moet niet alleen de tepel, maar ook een groot deel van de tepelhof (het donkere deel) omvatten. Zijn lipjes moeten naar buiten gedraaid zijn, als een visje. Voelt het niet goed?
Haal hem er voorzichtig af door even je pink in de hoek van zijn mondje te stoppen en probeer het opnieuw. Pijn is nooit normaal.
Stuwing en de melkproductie op gang brengen
Rond dag drie tot vijf na de bevalling gebeurt het: je borsten worden vol, zwaar en misschien zelfs een beetje pijnlijk. Dit is stuwing, het moment dat je melkproductie op gang komt.
Het is een heel natuurlijk proces, maar het kan behoorlijk intensief voelen.
Je baby is je beste hulp in deze fase. Hoe meer hij drinkt, hoe meer melk je lichaam aanmaakt. Het is een simpel maar krachtig systeem.
Wanneer begint stuwing?
Stuwing treedt meestal op tussen dag 3 en 5 na de bevalling. Je borsten voelen dan warmer en harder aan. Je kunt je ook een beetje grieperig voelen, dat hoort erbij. De beste remedie is frequente borstvoeding.
Leg je baby zo vaak aan als hij wil, minimaal acht tot twaalf keer per etmaal.
Dit activeert de melkproductie. Het werkt heel simpel: hoe meer je baby drinkt, hoe meer melk je lichaam aanmaakt. En omgekeerd.
Vraag en aanbod principe
Dit heet het vraag-en-aanbod-principe. Je hoeft je geen zorgen te maken dat je 'lege' borsten hebt. Je borsten zijn nooit écht leeg; ze zijn continu aan het werk.
Je lichaam past de productie precies aan op de behoefte van je baby.
Tijdens de zogenaamde regeldagen: waarom je baby ineens vaker wil drinken (rond week 3, 6 en 12) wil je baby ineens vaker drinken. Dit is geen teken van honger, maar een signaal aan je lichaam om de productie op te schroeven voor een groeispurt. Ga hierin mee, het is je productie aan het boosten.
Voedingshoudingen voor borstvoeding
Er bestaat niet zoiets als dé enige juiste houding. De beste houding is er een die voor jou en je baby prettig voelt en waarbij hij goed kan drinken. Probeer verschillende houdingen uit, vooral in de beginfase.
Zo voorkom je lichamelijke klachten en ontdek je wat werkt. Of je nu kiest voor borstvoeding of flesvoeding, een goed voedingskussen is hierbij je beste vriend.
Madonnahouding
Het til je baby naar de juiste hoogte, zodat je niet voorover hoeft te buigen en je schouders en rug ontlast. Dit is de klassieker.
Ga comfortabel zitten, bijvoorbeeld in een stoel met armleuningen of op bed. Leg je baby met zijn buikje tegen jouw buik, zijn hoofdje rust op je onderarm. Zijn hele lichaamje ligt in één lijn, zijn buikje tegen jou.
Rugbyhouding
Gebruik een voedingskussen om hem op de juiste hoogte te brengen. Deze is ideaal als je een keizersnede hebt gehad, omdat je baby niet op je buik drukt.
Je zit rechtop en legt je baby naast je, met zijn beentjes naar achteren, onder je arm. Zijn hoofdje rust in je handpalm ter hoogte van je borst. Alsof je een rugbybal vasthoudt. Ook fijn voor een tweeling.
Liggend voeden
Een uitkomst voor de nachtvoedingen of als je even moet rusten. Je ligt op je zij, met je baby naast je.
Zijn buikje ligt tegen jouw buik, zijn mondje ter hoogte van je tepel.
Je kunt een kussen in je rug gebruiken voor steun. Zorg dat je baby niet in een holle matras of zacht dekbed rolt. Blijf alert en zorg dat je beide wakker bent.
Pijn bij borstvoeding voorkomen en behandelen
Een beetje aanpassingspijn de eerste seconden na het aanleggen is normaal, maar aanhoudende pijn is dat nooit. Pijn is een signaal dat er iets niet klopt, meestal aan de aanleg.
Luister naar je lichaam. Neem je klachten serieus en zoek op tijd hulp bij een lactatiekundige.
Tepelkloven voorkomen
Met de juiste aanpak zijn de meeste problemen goed op te lossen. De oorzaak van tepelkloven is bijna altijd een verkeerde aanleg. Zorg dus dat de basis goed is.
Laat je baby niet alleen aan je tepel zuigen, maar aan de hele tepelhof. Laat hem zelf loslaten, trek hem er niet zomaar af.
Droog je tepels na elke voeding voorzichtig af en laat ze even luchten. Smeer ze in met moedermelk, dat geneest en beschermt. Als het toch pijnlijk wordt, kun je tepelhoedjes van bv. Medela of Lansinoh gebruiken, maar bij voorkeur eerst het aanleggen verbeteren.
Spruw herkennen
Spruw is een schimmelinfectie die zowel bij jou als je baby kan toeslaan.
Bij je baby herken je het aan witte vlekken in de mond die niet weg te wrijven zijn. Bij jou aan scherp afgebakende, rode en schurende tepels. Het kan flink zeer doen, net als vervelende darmkrampjes bij je kleintje.
Spruw is besmettelijk, dus je moet het tegelijkertijd bij jullie allebei behandelen. Ga naar de huisarts voor een effectieve behandeling, bijvoorbeeld met een zalf of drankje.
Kolven en een voorraad aanleggen
Kolven is een handige tool. Misschien wilt je partner een keer een voeding geven, of moet je terug naar je werk.
Of je wilt gewoon een kleine voorraad in de vriezer voor noodgevallen.
Wanneer starten met kolven?
Je kunt kolven met de hand of met een kolfapparaat. Een electrische kolf (zoals van Medela of Ameda) is vaak efficiënter, zeker als je regelmatig kolft. Een handkolf is handig voor af en toe.
Je kunt ze vaak huren of kopen voor tussen de €50 en €250. Wacht met kolven tot de melkproductie goed op gang is, meestal na 4 tot 6 weken.
Vroeg kolven kan een overschot stimuleren. Start met kolven na de ochtendvoeding, dat is vaak het moment dat je borsten het volst zijn. Je hoeft maar een kleine hoeveelheid te kolven, bv. 30-60 ml, om een begin te maken met een voorraadje.
Moedermelk bewaren en opwarmen
Verse moedermelk kan even op kamertemperatuur blijven (tot 4 uur). Voor langere bewaring gaat het in de koelkast of vriezer.
Gebruik schone, speciale moedermelkzakjes of -flesjes. Schrijf altijd de datum erop. Afgekolfde moedermelk is in de koelkast (4°C) tot 8 dagen houdbaar (bron: Voedingscentrum). In de diepvries (-18°C) kun je het tot 3 maanden bewaren.
Opwarmen doe je in een bakje warm water of met een flessenwarmer. Gebruik nooit de magnetron; dat vernietigt waardevolle stoffen en geeft hete plekken.
Voeding en dieet voor de moeder
Goed eten en drinken is essentieel, maar het hoeft niet ingewikkeld. Je lichaam heeft brandstof nodig om melk te produceren.
Je hoeft jezelf niet vol te proppen, maar zorg wel voor voldoende energie. En het allerbelangrijkste: drink genoeg. Een droge mond is een teken dat je moet drinken.
Water, thee, koffie, het mag allemaal. Je lichaam verbruikt ongeveer 500 calorieën extra per dag voor het maken van moedermelk.
Extra calorieën nodig
Dat is ongeveer een extra boterham met pindakaas en een bakje yoghurt. Je hoeft dus niet te eten voor twee. Luister naar je hongergevoel. Kies voor gezonde, voedzame producten die je energie geven.
Denk aan volkoren producten, fruit, groenten en eiwitten. Er zijn weinig dingen die écht niet mogen.
Smaakstoffen uit je eten, zoals knoflook of curry, gaan door in je melk. Dat kan juist helpen om je baby aan verschillende smaken te wennen. Wel zijn er een paar dingen om op te letten.
Wat je beter niet kunt eten
Cafeïne (koffie, thee, cola) kun je het beste beperken tot een kopje of drie per dag.
Je baby kan hier onrustig van worden. Alcohol verdwijnt uit je melk zodra het uit je bloed is. Een glas wijn bij het eten kan dus, maar wacht daarna minimaal 2 uur met voeden of kolven.
Sommige baby's reageren gevoelig op bepaalde groenten zoals kool of bonen, of op koemelk. Volg je eigen gevoel en kijk hoe je baby reageert. Borstvoedende moeders hebben gemiddeld 500 extra kilocalorieën per dag nodig (bron: WHO).