Leverproducten en vitamine A: Waarom je moet oppassen met paté
Je staat in de supermarkt, je bent net bevallen of bent zwanger, en je ziet die lekkere paté liggen.
Of je bent op zoek naar een kraamcadeau en denkt aan een mooi potje leverpastei. Maar wacht even. Er is iets waar je écht op moet letten, zowel voor jezelf als voor je kleintje. Het gaat om lever en de enorme hoeveelheid vitamine A die erin zit. Het klinkt gezond, maar het kan net iets té veel zijn.
Wat is vitamine A en waarom zit het in lever?
Vitamine A is een vetoplosbare vitamine. Dat betekent dat je lichaam het opslaat en niet zomaar via de urine uitplast.
Het is superbelangrijk voor je ogen, je huid en je weerstand. Je vindt het in dierlijke producten, maar de allerrijkste bron is lever. Denk aan kalfslever, kippenlever of paté. Paté is eigenlijk een smeerbare spread van gemalen lever, vaak met spek en kruiden.
Het zit vol goede voedingsstoffen, maar dus ook vol vitamine A. In één sneetje paté zit soms al meer dan je dagelijkse behoefte.
Je lichaam kan vitamine A opslaan, maar te veel is niet gezond. Vooral voor een ongeboren baby is het een risico.
Dat klinkt ideaal, maar het is precies die overschot die problemen geeft, vooral tijdens de zwangerschap.
Je hebt twee soorten vitamine A: retinol (dierlijk) en bètacaroteen (plantaardig). Retinol uit lever is het type waar je voor moet oppassen. Bètacaroteen uit wortels of spinazie is veilig, want je lichaam zet dat om wat het nodig heeft.
Waarom het belangrijk is: zwangerschap en je baby
Als je zwanger bent, is je lichaam extra gevoelig voor vitamine A. Je lichaam slaat het op, maar een teveel kan via de placenta bij de baby komen.
Dit kan de ontwikkeling van het hart, de longgen en de hersenen van je ongeboren kind verstoren. In extreme gevallen leidt dit tot aangeboren afwijkingen. Het Voedingscentrum adviseert zwangere vrouwen om leverproducten te mijden.
Paté, leverworst, leverkaas en zelfs leverpasteitjes uit de vriezer vallen hieronder. Dit is niet zomaar een advies; het is een serieuze waarschuwing.
Ook als je borstvoeding geeft, is het slim om matig te zijn, maar het grootste risico is tijdens de zwangerschap. Voor je baby is vitamine A trouwens wel essentieel, maar in kleine, stabiele hoeveelheden. Baby’s tot 6 maanden krijgen alles via moedermelk of flesvoeding. Daarom is het belangrijk dat jij zelf geen extreme pieken hebt.
Een potje paté als kraamcadeau is dus een leuk idee, maar misschien niet het beste voor de nieuwe moeder. Denk ook aan de veiligheid van het product zelf.
Paté kan listeria bevatten, een bacterie die schadelijk kan zijn voor zwangere vrouwen. Omdat paté een bewerkt product is, is de kans op besmetting kleiner dan bij rauw vlees, maar het blijft een risico. Kies je voor een cadeau, dan is een potje van een bekend merk vaak veiliger dan een huisgemaakte variant.
Hoeveel is te veel? De cijfers op een rij
De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor vitamine A is ongeveer 700 microgram (mcg) retinol voor volwassenen. Voor zwangere vrouwen ligt dit op 770 mcg.
Een klein beetje paté zit hier al snel boven. Neem een potje merkpaté, zoals dat van Hela of Unox. Een potje van 150 gram bevat soms wel 1500 mcg vitamine A per 100 gram.
Eet je er twee boterhammen mee, dan zit je al ruim over je daglimiet heen.
Vergelijk dat eens met een wortel. Een gemiddelde wortel bevat ongeveer 1000 mcg bètacaroteen, wat veilig is. Het verschil zit hem in de vorm: retinol uit lever is direct opneembaar en stapelt zich op, terwijl plantaardige vitamine A je lichaam zelf reguleert. Prijzen van paté variëren.
Een potje paté van een budgetmerk zoals AH Basic kost ongeveer €1,50 voor 150 gram. Een luxe potje van een ambachtelijk merk, zoals die van De Leckere, kan €4 tot €6 kosten.
Voor kraamcadeaus zie je vaak mooie geschenkverpakkingen, bijvoorbeeld een duo-potje voor €8 tot €12. Handig om te weten: de prijs zegt niets over de vitamine A-gehalte. Een duur potje bevat evenveel lever als een goedkoop potje.
Ook leverworst en leverkaas vallen hieronder. Een plakje leverworst van 30 gram bevat al gauw 400 mcg vitamine A.
Combineer dat met een broodje kaas en je zit al snel aan je limiet. Voor zwangere vrouwen is het advies: skip het hele schap met leverproducten. Kies liever voor kipfilet, rosbief of vegetarische spreads.
Varianten en alternatieven voor je kraamcadeau
Als je een leuk kraamcadeau zoekt, is een potje paté misschien niet de beste keuze.
Maar er zijn genoeg andere opties die wel veilig en leuk zijn. Denk aan een mooie pot met biologische appelmoes, of een potje notenpasta van merken like Pindakaaswinkel. Deze zijn vaak verkrijgbaar vanaf €3 tot €5. Een andere populaire optie is een cadeaubox voor de baby.
Merken zoals Jollein of Baby’s Only bieden boxen aan met hydrofiele luiers, een bijtring en een boekje. Prijzen liggen tussen de €20 en €40.
Deze zijn veilig en nuttig, zonder risico op te veel vitamine A.
Voor de moeder zelf is een goodiebox met thee, chocolade en een boek over borstvoeding een hit. Merken zoals Zwitsal of Weleda hebben speciale moederboxen vanaf €15 tot €25. Dit is veel veiliger dan een potje leverproducten en geeft de moeder een momentje voor zichzelf.
Wil je toch iets eetbaars geven? Kies voor een potje honing van een lokale imker (€5 tot €10) of een fles olijfolie van een goed merk (€8 tot €12). Deze zijn veilig voor zwangere vrouwen en bevatten geen overschot aan vitamine A.
Praktische tips voor jezelf en je cadeau
Als je zelf zwanger bent, vermijd dan alle leverproducten. Twijfel je over veilig vis eten tijdens je zwangerschap? Lees de etiketten van kant-en-klare maaltijden, want sommige sauzen bevatten ook leverextract.
Kies voor maaltijden met kip, vis of groenten. Een maaltijdbox van HelloFresh of Marley Spoon kost ongeveer €30 tot €40 per week en heeft opties zonder lever.
Voor je baby is het belangrijk om na de geboorte rustig op te bouwen met vaste voeding. Start met groenten en fruit, en wacht met vlees tot na 6 maanden. Vraag altijd advies aan het consultatiebureau. Zij kunnen je helpen met een voedingsschema dat past bij je kindje.
Als je een cadeau geeft, vraag dan even door. Is de moeder zwanger en wil je weten wat je niet mag eten tijdens de zwangerschap?
Geef dan geen leverproducten. Een cadeaubon voor een babywinkel is altijd goed. Bij winkels als Baby Dump of Prenatal kun je bonnen kopen vanaf €10 tot €50.
Dit geeft de ouders de vrijheid om zelf iets uit te kiezen. Tot slot, geniet van het eten.
Paté is heerlijk, maar bewaar het voor na de zwangerschap. Dan kun je zonder zorgen smullen van die lekkere smeerbare lever.
En voor je baby: er komen genoeg lekkere dingen aan, zonder risico’s. Blijf relaxed en lees ook alles over vitamine D voor sterke botten bij je kleintje.