Rhesusfactor negatief: Wat betekent de prik bij 30 weken zwangerschap?
Je staat op het punt om je kindje te verwelkomen, en ineens komt er een term voorbij die je misschien nog nooit hebt gehoord: Rhesusfactor. Vooral als jij Rhesus D-negatief bent, is er speciale aandacht nodig.
Geen zorgen, het is heel gebruikelijk en goed te managen. In deze gids leg ik je in heldere taal uit wat er precies gebeurt, waarom die prik bij 30 weken zo belangrijk is en wat je kunt verwachten rondom de bevalling.
We houden het praktisch, want je hebt al genoeg aan je hoofd met het uitzoeken van kraamcadeaus of het inrichten van de babykamer.
Wat is de rhesusfactor (Rhesus D en c)?
Stel je voor: je bloed heeft een soort merktekentje, een eiwit op de rode bloedcellen.
Dat is de rhesusfactor. Heb je dat eiwit? Dan ben je Rhesus-positief. Heb je het niet?
Rhesus D-negatief, Rhesus c-negatief
Dan ben je Rhesus-negatief. Bij zwangerschap draait het vooral om de Rhesus D-factor.
Wanneer jij Rhesus D-negatief bent en je partner is Rhesus D-positief, kan de baby deze factor hebben geërfd.
Ongeveer 15% van de zwangeren is Rhesus D-negatief (RIVM).
Tijdens de zwangerschap kan er een klein beetje bloed van de baby in jouw bloedbaan komen. Jouw lichaam ziet dit als een indringer en maakt antistoffen aan om het te bestrijden. Dit noemen we Rhesusantagonisme.
Het klinkt ingewikkeld, maar de oplossing is simpel: een prik. De Rhesus c-factor is een andere variant, maar de grootste aandacht gaat uit naar Rhesus D.
De meeste zorgverleners testen standaard op de D-factor. Als je Rhesus D-negatief bent, is je bloed extra waardevol voor de bloedbank, dus houd dat in je achterhoofd voor later!
Bloedonderzoek bij 12 weken zwangerschap
Rond de 12 weken zwangerschap staan de eerste grote controles op de planning. Naast de intake en de termijnecho, is er een uitgebreid bloedonderzoek.
Antistoffen testen, Bloedgroep bepalen
Dit is hét moment waarop je bloedgroep en rhesusfactor worden bepaald. Ze nemen een buisje bloed af en kijken niet alleen naar je bloedgroep (A, B, 0 of AB), maar ook naar de Rhesusfactor.
Tegelijkertijd testen ze of je al antistoffen in je bloed hebt. Dit is vooral belangrijk als je al eerder bent bevallen of een miskraam hebt gehad. Je lichaam kan dan al ‘geheugen’ hebben aan Rhesus-positief bloed.
De uitslag van dit bloedonderzoek bij 12 weken bepaalt het verdere verloop van je zwangerschap. Ben je Rhesus-negatief en heb je geen antistoffen? Dan word je ingepland voor de rhesusprik bij 30 weken. Ben je wel Rhesus-negatief en heb je al antistoffen? Dan volgt er een strikter monitoringsschema.
De rhesusprik bij 30 weken zwangerschap
Rond de 30 weken zwangerschap is het tijd voor een speciale prik: de anti-D immunoglobuline. Dit is standaardprotocol voor zwangeren met een Rhesus D-negatieve bloedgroep.
Waarom bij 30 weken?
Waarom precies op dit moment? Ook bij schildklierproblemen tijdens je zwangerschap is controle essentieel, maar de keuze voor 30 weken is voor deze prik niet willekeurig.
Rond deze tijd neemt de kans toe dat er bloed van de baby in de moederlijke circulatie terechtkomt, bijvoorbeeld door kleine bewegingen of placenta-veranderingen. Door nu de prik te geven, worden eventuele Rhesus-positieve cellen direct onschadelijk gemaakt voordat jouw immuunsysteem de kans krijgt om antistoffen te produceren. De prik zelf is intramusculair, meestal in de bovenarm.
Hoe werkt de anti-D prik?
Het voelt als een standaard vaccinatie. Het is geen levenloos medicijn, maar een extract van plasma van Rhesus-negatieve donoren die speciaal zijn gemaakt om Rhesus-antistoffen op te vangen. De prik beschermt zowel jou als je ongeboren kindje. De anti-D immunoglobuline werkt als een soort spons.
Als er Rhesus-positieve bloedcellen van de baby in jouw bloedbaan circuleren, binden de antistoffen uit de prik zich eraan.
Jouw lichaam ruimt deze complexen daarna op zonder dat het een eigen afweerreactie opstart. Zo voorkom je dat je lichaam zijn eigen antistoffen maakt, die later in de zwangerschap schadelijk kunnen zijn voor de baby.
De werking is tijdelijk. De antistoffen verdwijnen na een paar weken uit je bloed, maar dat is precies lang genoeg om de kritieke fase tot aan de bevalling te overbruggen. Je hoeft je geen zorgen te maken over bijwerkingen; de prik is veilig en al decennia in gebruik.
Rhesusprik na de bevalling
Na de geboorte van je kindje is de zorg voor Rhesus-negatieve moeders nog niet voorbij. Er volgt nog een controle en soms een tweede prik, afhankelijk van de bloedgroep van de baby.
Bloedgroep baby bepalen, Binnen 48 uur na bevalling
Direct na de geboorte wordt er navelstrengbloed afgenomen van je baby. Hieruit wordt de bloedgroep en de Rhesusfactor bepaald, net zoals bij de NIPT-test tijdens je zwangerschap.
Als je baby Rhesus-positief is, krijg je binnen 48 uur na de bevalling een rhesusprik. Dit is nodig omdat er tijdens de bevalling vaak meer bloedwisseling plaatsvindt dan tijdens de zwangerschap. Is je baby Rhesus-negatief?
Dan is er geen risico op Rhesusantagonisme en is de prik na de bevalling niet nodig. De uitslag van het bloedonderzoek van de baby bepaalt dus de laatste stap in dit proces.
Risico's van rhesusantagonisme voor de baby
Als de moeder Rhesus-negatief is en de baby Rhesus-positief, en er worden geen maatregelen getroffen, kan er een afweerreactie ontstaan. Dit noemen we Rhesusziekte of erythroblastosis foetalis. Het klinkt heftig, maar door de huidige zorg (de prikken) komt dit in Nederland nog maar zelden voor.
Als de moeder antistoffen heeft aangemaakt, kunnen deze via de placenta de rode bloedcellen van de baby aanvallen.
Bloedarmoede bij de baby, Geelzien na de geboorte
Dit leidt tot bloedarmoede (anemie) bij de baby. De baby moet harder werken om zuurstof te transporteren en is vaak moe en slap.
Een ander symptoom is geelzien (icterus). Wanneer rode bloedcellen worden afgebroken, komt er bilirubine vrij. Een teveel aan bilirubine zorgt voor een gele verkleuring van de huid en ogen.
Bij lichte vormen is rust en soms lichttherapie nodig; bij ernstige vormen kan een bloedtransfusie nodig zijn.
Gelukkig wordt dit dankzij de preventieve zorg steeds zeldzamer.
Praktische tips voor je zwangerschap
Je hoeft je niet druk te maken, maar het is fijn om voorbereid te zijn. Zorg dat je je bloedgroepkaart bij de hand hebt en geef aan bij je verloskundige dat je Rhesus-negatief bent.
Plan de prik bij 30 weken vast in je agenda. Na de bevalling is het handig om te weten dat je baby’s bloedgroep bepaald wordt; dat is leuk om te weten voor later, bijvoorbeeld voor het kiezen van een passend geboortekaartje. Onthoud dat dit een standaardprocedure is die al jaren veilig wordt uitgevoerd.
Je bent in goede handen. Focus on the good: je bent bijna zover om je kleintje te ontmoeten.
En als je straks je baby in je armen hebt, weet je dat je alles hebt gedaan om hem of haar een gezonde start te geven.