Schildklierproblemen en zwangerschap: Waarom controle essentieel is
Een zwangerschap is een intense rollercoaster van emoties en lichamelijke veranderingen. Je bent druk bezig met het uitzoeken van de mooiste kraamcadeaus, het inrichten van de babykamer en het volgen van echo’s.
Toch is er iets onzichtbaars dat een enorme impact heeft op de ontwikkeling van je kindje: je schildklier. Dit vlindervormige kliertje in je hals regelt zoveel, en tijdens de zwangerschap draait het op volle toeren. Als je kampt met extreme vermoeidheid in het eerste trimester, kan dat soms ook wijzen op een disbalans in je hormoonhuishouding; als je schildklier niet goed werkt, kan dat flink roet in het eten gooien.
Waarom regelmatige controle, ook voor het monitoren van een gezonde bloeddruk tijdens je zwangerschap, zo ongelofelijk belangrijk is? Dat leg ik je uit.
## Hoe werkt de schildklier tijdens de zwangerschap? Je lichaam gaat tijdens de zwangerschap door een enorme hormonale metamorfose. Je schildklier moet hierin een hoofdrol spelen. De productie van schildklierhormoon gaat flink omhoog, met zo’n 30 tot 50 procent meer. Dit is nodig om je eigen stofwisseling op peil te houden, maar vooral voor de kleine in je buik. ### Verhoogde hormoonproductie Je lichaam heeft meer energie nodig. Je schildklier gaat harder werken om aan die vraag te voldoen. Dit is een heel natuurlijk proces. Je lichaam zet alles op alles om een optimale omgeving te creëren voor de groei van de baby. Het is fascinerend om je te realiseren hoe je lichaam dit allemaal zelf regelt. ### De rol van hCG In het begin van je zwangerschap maakt je lichaam het hormoon hCG aan. Dit hormoon, dat je ook in urine tests vindt, lijkt qua structuur op TSH (het hormoon dat je schildklier aanstuurt). Daardoor kan hCG je schildklier een klein beetje extra stimuleren. Dit zorgt ervoor dat je schildklier in het eerste trimester soms iets te actief wordt. Dit is vaak tijdelijk en onschuldig, maar het laat zien hoe nauw alles met elkaar verbonden is. ### Ontwikkeling van de baby Dit is het allerbelangrijkste. In het eerste trimester is de baby volledig afhankelijk van het schildklierhormoon van de moeder, zo stelt Schildklier Organisatie Nederland. De eigen schildklier van de baby is dan nog lang niet klaar om het over te nemen. Tot ongeveer 20 weken is jouw voorraadje essentieel voor de hersenontwikkeling en de groei van je kindje. Een tekort kan hier serieuze gevolgen hebben. ## Trage schildklier (Hypothyreoïdie) en zwangerschap Een trage schildklier, oftewel hypothyreoïdie, komt vaker voor dan je denkt. Het betekent dat je schildklier te weinig schildklierhormoon aanmaakt. Omdat de vraag tijdens een zwangerschap zo hoog is, kan een licht trage schildklier ineens een groot probleem worden. ### Symptomen van een trage schildklier De klachten zijn vaak vaag en lijken ook op zwangerschapskwaaltjes. Denk aan extreme vermoeidheid, aankomen in gewicht (terwijl je misschien juist je best doet om gezond te eten), koude handen en voeten, en een droge huid. Je voelt je gewoon niet fit, ook al slaap je genoeg. ### Ziekte van Hashimoto Bij veel vrouwen met een trage schildklier is er sprake van de Ziekte van Hashimoto. Dit is een auto-immuunziekte waarbij je eigen afweersysteem je schildklier aanvalt. Tijdens de zwangerschap kunnen de antistoffen soms tijdelijk verminderen, maar na de bevalling kunnen ze weer opvlammen. Dit is iets om in de gaten te houden. ### Risico's voor moeder en kind Een onbehandeld trage schildklier tijdens de zwangerschap brengt risico's met zich mee. Voor de baby is er een verhoogde kans op een lager geboortegewicht en een vertraagde ontwikkeling, met name van de hersenen. Voor de moeder zijn er grotere kansen op bloedarmoede, een hoge bloeddruk en soms zelfs een miskraam of vroeggeboorte. Reden genoeg om dit serieus te nemen. ## Snelle schildklier (Hyperthyreoïdie) en zwangerschap Een snelle schildklier is het tegenovergestelde. Je schildklier maakt te veel hormoon aan. Je lichaam staat als het ware constant in de 'aan' stand. Dit kan ook tijdens de zwangerschap ontstaan of verergeren. ### Symptomen van een snelle schildklier Je voelt je rusteloos, je hartkloppingen kunnen hevig zijn en je hebt vaak last van warmte-intolerantie (je bent constant aan het zweten). Sommige vrouwen vallen af ondanks een normale eetlust. Je kunt je ook prikkelbaar en angstig voelen, wat niet meehelpt bij de zwangerschapsstress. ### Ziekte van Graves De meest bekende oorzaak van een te snelle schildklier is de Ziekte van Graves. Dit is ook een auto-immuunziekte. Het lastige is dat de antistoffen bij Graves de placenta kunnen passeren. Ze kunnen de schildklier van de baby tijdelijk overstimuleren, wat bij de geboorte schildklierproblemen bij de baby kan geven. ### Mogelijke complicaties Een onbehandelde hyperthyreoïdie kan leiden tot een miskraam of vroeggeboorte. Ook een zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie) komt vaker voor. Het is dus net als bij een trage schildklier van groot belang dat het goed gemonitord wordt, zodat je de juiste medicatie krijgt om de boel te kalmeren. ## Waarom is regelmatige controle essentieel? Je arts of verloskundige controleert je schildklierwaarden standaard bij een bloedonderzoek. Dit is niet voor niks. Omdat je lichaam zo verandert, kunnen je waarden schommelen. Zonder dat je het merkt, kan dit effect hebben op je kindje. ### Bloedonderzoek (TSH en FT4) De basis is het controleren van je TSH-waarde. TSH is het stuurfhormoon dat je hersenen aanmaken om je schildklier aan te zetten tot werk. Een hoge TSH betekent een trage schildklier. Een lage TSH kan duiden op een snelle schildklier. Daarnaast wordt vaak het vrije schildklierhormoon (FT4) gemeten. Samen geven ze een goed beeld van hoe het ervoor staat. ### Aanpassen van medicatie Als je al schildkliermedicijnen gebruikt, is de kans groot dat je dosis moet worden verhoogd zodra je zwanger bent. Veel vrouwen moeten hun dosis met 30 tot 50 procent verhogen, soms al in de eerste weken. Dit is precies waarom die vroege en regelmatige controle zo essentieel is. Je wilt niet te lang wachten met de juiste dosis. ### Begeleiding door een internist Hoewel je verloskundige of huisarts de eerste controles doet, word je vaak verwezen naar een internist of een arts die gespecialiseerd is in schildklierproblemen. Deze specialist bewaakt de waarden gedurende de hele zwangerschap en na de bevalling. Samen zorgen jullie ervoor dat de dosis medicatie precies goed is afgesteld op jou en je baby. ## Medicijngebruik tijdens de zwangerschap Veel aanstaande moeders maken zich zorgen over het slikken van medicijnen. Is dat wel veilig voor de baby? Bij schildkliermedicatie is het antwoord volmondig ja, mits het goed wordt gemonitord. ### Veiligheid van Levothyroxine Levothyroxine is de standaardbehandeling bij een trage schildklier. Dit is een synthetische variant van het lichaamseigen schildklierhormoon. Zoals de Apotheek.nl aangeeft: Levothyroxine kan veilig worden gebruikt tijdens de zwangerschap en borstvoeding. Het is al tientallen jaren de veiligste keuze. De baby heeft dit hormoon hard nodig voor de ontwikkeling, en met dit medicijn zorg je dat de baby het krijgt. ### Medicatie bij een snelle schildklier Bij een snelle schildklier is de situatie iets anders. Het medicijn Propylthiouracil (PTU) wordt vaak in het eerste trimester gebruikt, omdat dit minder makkelijk de placenta passeert dan andere middelen. In het tweede en derde trimester wordt soms overgestapt op een ander medicijn. Dit is maatwerk en vereist goede afstemming met je specialist. ## Schildklierproblemen na de bevalling (Postpartum thyreoïditis) Je hebt de bevalling gehad, de baby is er, en je bent misschien alle zorgen rondom je schildklier al een beetje vergeten. Toch is het goed om te weten dat je schildklier na de zwangerschap nog een rollercoaster kan meemaken. ### Wat is postpartum thyreoïditis? Dit is een tijdelijke ontsteking van de schildklier die optreedt binnen het eerste jaar na de bevalling. Het gebeurt vaker bij vrouwen die al antistoffen tegen hun schildklier hadden. Het is geen ziekte die je zelf hebt veroorzaakt; het is een reactie van je lichaam op de enorme hormoonschommelingen na de zwangerschap. ### Symptomen herkennen Postpartum thyreoïditis verloopt vaak in twee fasen. Eerst een snelle schildklier (hyper), gevolgd door een trage schildklier (hypo). Je kunt je dus eerst extreem opgejaagd en moe voelen, om daarna ineens heel traag en futloos te worden. Dit kan flink impact hebben op je herstel en hoe je je voelt in de kraamperiode. ### Herstel en behandeling Gelukkig is postpartum thyreoïditis in de meeste gevallen tijdelijk. Je schildklier herstelt zich meestal vanzelf binnen een jaar. Afhankelijk van de klachten kan je arts tijdelijk medicatie voorschrijven. Het is vooral belangrijk om het in de gaten te houden en je klachten serieus te nemen. Je hoeft je niet schuldig te voelen als je je na de bevalling niet topfit voelt; het kan een lichamelijke oorzaak hebben die goed te behandelen is. Zorg goed voor jezelf, net zoals je dat nu al doet voor je kleintje.