Oedeem: Wat te doen tegen dikke enkels en voeten tijdens de zwangerschap?
Je staat op het punt je schoenen uit te doen omdat ze plotseling twee maten te klein lijken. Je kijkt naar je enkels en die zien er een stuk ronder uit dan normaal. Welkom bij de zwangerschap, waar vocht vasthouden vaak bij het pakket hoort.
Oedeem is super common, maar het voelt wel vervelend. Laten we even kijken wat er precies gebeurt en wat je eraan kunt doen, zonder dat je meteen in de stress schiet.
Wat is oedeem tijdens de zwangerschap?
Vocht vasthouden
Simweg: oedeem betekent dat je lichaam meer vocht vasthoudt dan normaal. Tijdens de zwangerschap gebeurt dit bijna bij iedereen.
Je lichaam maakt extra bloed en vruchtwater aan, en je weefsels worden wat soepeler. Dat betekent dat vocht makkelijker naar je benen en voeten stroomt en daar blijft hangen. Het is een natuurlijk proces, maar het voelt wel zwaar en jeukerig.
Waar hoopt het vocht zich op
Meestal merk je het het eerst aan je enkels en voeten. Ze zien er wat opgezet uit, voelen strak aan en je sokken laten afdrukken achter.
Soms zit het ook in je handen of rond je gezicht, maar benen zijn de grootste boosdoeners. Door de zwaartekracht zakken de vochten naar beneden, zeker als je lang staat of zit. Dit is een typisch zwangerschapssymptoom en meestal onschuldig.
Oorzaken van dikke enkels en voeten
Hormonale veranderingen
Hormonen regelen tijdens de zwangerschap veel processen in je lichaam. Ze maken je bloedvaten wat soepeler, waardoor vocht makkelijker naar je weefsels lekt.
Je lichaam houdt meer water vast om je baby te beschermen en te voeden.
Extra bloedvolume
Die hormonen zorgen er ook voor dat je nieren minder snel vocht afscheiden. Dat klinkt ingewikkeld, maar het resultaat is simpel: je benen voelen zwaarder aan. Je bloedvolume neemt tijdens de zwangerschap flink toe.
Je lichaam maakt meer bloed aan om de placenta en je baby van zuurstof te voorzien. Dat extra bloed zorgt voor meer druk op je aderen, vooral in je benen.
Druk van de baarmoeder
Het gevolg is dat vocht makkelijker naar je weefsels stroomt en blijft hangen. Dit proces begint vaak al in het tweede trimester en kan toenemen naarmate de zwangerschap vordert. Naarmate je baby groeit, wordt je baarmoeder zwaarder en groter. Die druk kan de bloedvaten in je bekken en benen wat vernauwen.
Hierdoor kan het bloed minder makkelijk terugstromen naar je hart en blijft vocht langer in je benen hangen.
Je merkt dit vooral als je lang staat of zit. Een wandelingetje of je benen omhoog leggen helpt om die druk te verlichten.
Symptomen van vocht vasthouden
Zware benen
Je benen voelen aan alsof je lood in je schoenen hebt gestopt. Ze zijn moe, zwaar en soms wat stijf.
Dit is een typisch gevoel bij oedeem. Een korte wandeling of wat beweging kan helpen om de doorbloeding te stimuleren. Maar als je een lange dag staat of zit, kan het zwaarder aanvoelen.
Knellende schoenen en ringen
Je schoenen voelen ineens knellend aan, ook al passen ze normaal goed.
Je sokken laten afdrukken achter op je enkels. Ringen kunnen strakker zitten en moeilijker afglijden. Dit zijn duidelijke signalen dat je vocht vasthoudt.
Putjes in de huid
Probeer comfortabele schoenen te dragen, bijvoorbeeld sneakers met een zachte zool. Als je op je enkel drukt, blijft er soms een putje achter dat langzaam weer vult.
Dit heet een 'fovea' en is een teken van oedeem. Het voelt een beetje zacht of sponsachtig aan.
Dit is meestal onschuldig, maar wel vervelend. Blijf je benen regelmatig bewegen en leg ze af en toe omhoog.
Wat kun je zelf doen tegen oedeem?
Blijf voldoende drinken
Je zou denken dat je minder moet drinken als je vocht vasthoudt, maar het tegendeel is waar.
Voldoende water helpt je nieren om vocht af te voeren. Probeer dagelijks 2 tot 2,5 liter water of kruidenthee te drinken. Vermijd cafeïne en suikerhoudende dranken, die kunnen vocht vasthouden versterken.
Voeding en zoutinname
Een flesje water bij de hand houden helpt om het vol te houden. Zout kan vocht vasthouden versterken, dus probeer het binnen de perken te houden.
Kies voor verse producten en bewerkte snacks met mate. Groenten zoals komkommer en watermeloen helpen om vocht af te drijven.
Beweging en benen omhoog
Een handvol noten of een bakje kwark geeft je mineralen die het vochtbalans ondersteunen. Let op met kant-en-klare maaltijden, die zitten vaak vol zout. Beweging is je beste vriend tegen oedeem. Een wandeling van 20 minuten stimuleert de doorbloeding en helpt vocht af te voeren.
Leg je benen regelmatig omhoog, bijvoorbeeld op een kussen of voetenbankje. Probeer niet lang te staan of te zitten zonder te bewegen.
Steunkousen dragen
Zwemmen of een lichte yoga-oefening is ook heerlijk voor je benen. Steunkousen of compressiekousen helpen om vocht in je benen te verminderen. Ze geven een lichte druk op je kuiten en enkels, waardoor het bloed beter stroomt.
Je koopt ze bij de drogist of online, vanaf ongeveer €20 tot €50 per paar.
Vraag je verloskundige welke drukklasse het beste bij jou past. Ze zijn niet altijd modieus, maar wel effectief en comfortabel.
Wanneer moet je de verloskundige bellen?
Plotselinge toename van vocht
Als je opeens veel meer vocht vasthoudt, bijvoorbeeld in een paar uur tijd, bel dan je verloskundige.
Dit kan een teken zijn van een onderliggend probleem. Let ook op als je handen of gezicht plotseling opzetten. Een snelle verandering is altijd reden om even te bellen. Je verloskundige kan onderzoeken wat er aan de hand is.
Hoge bloeddruk
Een hoge bloeddruk in combinatie met vocht vasthouden is een signaal om alert te zijn. Je verloskundige controleert je bloeddruk regelmatig, maar als je zelf een hogedrukgevoel hebt, bel dan.
Een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap kan wijzen op pre-eclampsie, een aandoening die behandeld moet worden.
Zwangerschapsvergiftiging
Het is altijd beter om het even na te laten kijken. Zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie) is een ernstige aandoening die plotseling kan ontstaan. Symptomen zijn hoofdpijn, wazig zien, misselijkheid en veel vocht vasthouden.
Als je deze klachten hebt, bel dan direct je verloskundige of huisarts. Het is belangrijk om dit snel te laten controleren.
Gelukkig is het zeldzaam, maar wees wel alert. Onthoud dat oedeem meestal onschuldig is en vanzelf verdwijnt na de bevalling. Heb je ook last van vervelende kramp in je kuiten? Blijf je lichaam goed in de gaten houden en neem contact op bij twijfel.
Je bent niet alleen, veel zwangere vrouwen herkennen dit. Een beetje zelfzorg en aandacht maken een groot verschil.
Je doet het goed, dus gun jezelf de rust en de hulp bij spataderen tijdens de zwangerschap die je nodig hebt.