Borstontsteking (mastitis) herkennen: Symptomen en wanneer naar de dokter?
Een scherp stekende pijn in je borst, een rode plek die gloeit en opeens voel je je flink grieperig: het kan zomaar een borstontsteking zijn. Veel moeders maken het tijdens de borstvoedingsperiode wel een keer mee.
Het voelt vaak alsof je lichaam in de fik staat, maar het goede nieuws is: je kunt er meestal zelf iets aan doen en het gaat vaak snel over als je de juiste stappen zet.
In dit artikel lees je precies hoe je mastitis herkent, wat je kunt doen en wanneer je echt de huisarts moet bellen.
Wat is een borstontsteking (mastitis)?
Een borstontsteking, of mastitis, is een ontsteking in het borstweefsel. Het ontstaat meestal door een ophoping van melk (een verstopping) of door een klein wondje op de tepel waar bacteriën binnendringen.
Oorzaken, Verstopte melkkanaaltjes
Het is iets waar je als borstvoedende moeder niet op zit te wachten, maar het hoort helaas bij de risico’s van het moederschap. De meest voorkomende oorzaak is een verstopt melkkanaaltje. Dit gebeurt vaak als de borst niet volledig leeggedronken wordt, bijvoorbeeld als je baby een nacht doorslaapt of minder drinkt.
De melk blijft achter, drukt op het weefsel en zorgt voor een lokale ontsteking.
Soms kan ook een tepelkloofje (een klein sneetje in de tepel) de oorzaak zijn; bacteriën uit de mond van je baby kunnen hier via de melkgangen naar binnendringen. Een borstontsteking voelt vaak als een harde, pijnlijke plek in de borst, soms met een rode vlek eroverheen. Het kan snel opkomen, zelfs midden in de nacht. Het is goed om te weten dat dit niet betekent dat je borstvoeding moet stoppen; integendeel, juist nu is het belangrijk om de borst goed te blijven gebruiken.
Symptomen van een beginnende borstontsteking
Herkenning is key. Je wilt zo snel mogelijk weten wat er speelt, zodat je er direct wat aan kunt doen.
Rode plekken, Pijnlijke borst, Grieperig gevoel
De klachten kunnen plotseling opkomen en soms lijken ze op griep, waardoor je je afvraagt wat er aan de hand is. Je merkt het vaak als eerste aan een rode plek op de borst die warm aanvoelt en pijnlijk is. Die plek kan soms ook wat rood gloeien, alsof je verbrand bent. Daarnaast voelt de borst zwaar en gespannen aan, en kan het pijn doen om je shirt aan te trekken of je arm te bewegen.
Naast de lokale klachten voel je je vaak ook algemeen ziek. Je krijgt last van koude rillingen, hoofdpijn en je voelt je grieperig.
Dit zijn typische tekenen van een beginnende borstontsteking. De koorts kan snel oplopen, soms tot boven de 38,5 graden.
Het is belangrijk om dit niet te negeren; hoe sneller je erbij bent, hoe sneller je het kunt oplossen.
Wat kun je zelf doen bij een borstontsteking?
Goed nieuws: in de meeste gevallen kun je een borstontsteking zelf verhelpen zonder medicijnen.
Vaak aanleggen, Warmte en koude kompressen, Rust nemen
De belangrijkste regel is: blijf de borst leegdrinken. Het voelt misschien contra-intuïtief als het pijn doet, maar het is de beste remedie. Leg je baby zo vaak mogelijk aan bij de pijnlijke borst. Begin met de zieke kant, zodat je baby de melk eerst leegdrinkt.
Als je baby niet genoeg drinkt, kun je daarna bijkolven. Het advies is om de borst goed leeg te laten drinken of kolven om verstopping op te heffen (Thuisarts.nl).
Gebruik warmte voor de voeding: een warme douche of een warm kussen op de pijnlijke plek helpt de melkstroom te bevorderen.
Na de voeding kun je een koud kompres (bijvoorbeeld een zak diepvrieserwten in een theedoek) op de borst leggen om de zwelling en pijn te verminderen. Draag comfortabele, niet-knellende kleding. Een goede voedingsbh van bijvoorbeeld Noppies of Cake Maternity (rond de €40-€60) kan hierbij helpen.
Rust is essentieel. Probeer even niet te haasten, leg je neer als de baby slaapt en vraag hulp in het huishouden.
Je lichaam heeft energie nodig om de ontsteking te bestrijden. Een warm bad kan ook helpen om te ontspannen en de melkstroom op gang te brengen.
Wanneer moet je de huisarts bellen?
Soms is zelfzorg niet genoeg. Het is belangrijk om de signalen te herkennen waarop je moet overschakelen naar professionele hulp.
Hoge koorts, Geen verbetering na 24 uur
Wacht niet te lang, want een borstontsteking kan zich ontwikkelen tot een abces (een met pus gevulde holte) als het niet goed wordt behandeld.
Neem contact op met de huisarts als de klachten na 24 uur niet verminderen of bij koorts boven 39 graden (Thuisarts.nl). Als je je na een dag zelfzorg nog steeds even beroerd voelt of als de pijn en roodheid toenemen, is het tijd om de huisarts te bellen. Ook als je koorts blijft houden of stijgt, is het verstandig om even te overleggen.
De huisarts kan antibiotica voorschrijven die veilig is tijdens de borstvoeding. Mocht je tijdens deze periode moeite hebben met kolven, lees dan onze tips voor een soepele toeschietreflex. Soms is een echo nodig om te controleren of er geen abces is ontstaan.
Onthoud: antibiotica is niet altijd nodig, maar soms wel de beste optie om snel van de ontsteking af te komen. Het is goed om te weten dat je gewoon kunt blijven voeden, ook met antibiotica. Lees ook onze tips voor het verzorgen van tepelkloven.
Hoe voorkom je een borstontsteking in de toekomst?
Voorkomen is beter dan genezen, zeker als je net een ontsteking achter de rug hebt. Met een paar simpele aanpassingen in je routine kun je de kans op een nieuwe ontsteking flink verkleinen.
Goede aanleghouding, Voorkomen van knellende kleding
Een goede aanleghouding is het halve werk. Zorg dat je baby diep in de mond neemt, met de tepel ver achter in de keel. Dit zorgt voor een efficiënte melkstroom, helpt je begrijpen wat het verschil tussen voor- en achtermelk is en voorkomt tepelkloofjes.
Oefen verschillende houdingen uit, zoals de rugbyhold of liggend voeden, om alle melkgangen goed leeg te drinken.
Knellende kleding kan de melkstroom belemmeren. Kies voor comfortabele, ademende materialen en vermijd strakke bh’s of tops. Een goede voedingsbh is een investering die je lichaam beschermt. Denk aan merken als Boob Design of Frigg, waarvan bh’s vaak tussen de €45 en €70 kosten.
Zorg ook dat je tepels goed verzorgd, bijvoorbeeld met lanoline-zalf (rond de €10) om kloofjes te voorkomen. Probeer de borsten regelmatig leeg te drinken, vooral na langere perioden zonder voeding.
Als je baby een nacht doorslaapt, kun je ’s nachts even kolven om de druk te verlagen. Luister naar je lichaam: bij de eerste tekenen van een verstopping, pak het direct aan met warmte en aanleggen.